10-02-2019

9. Eind juli: varroabestrijding

In Nederland officieel toegestane middelen

Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (het CBG) houdt een lijst bij met de offieel toegestane middelen voor honingbijen. Deze kun je via deze link vinden. Denk eraan dat de overige middelen niet toegestaan zijn als diergeneesmiddel, soms wordt de toepassing gedoogd dat wil zeggen oogluikend toegestaan.  

Het driegangen menu van BIJEN@WUR: het voorgerecht

De gangbare varroabestrijding in Nederland bestaat uit een driestappenplan. Eind maart/begin april wordt een eerste vangraam geplaatst om zo'n 40% van de mijten, die de winter toch overleefd hebben weg te vangen (zie stap .. van de jaarlijkse imkerhandelingen).  Deze handeling moet tenminste drie keer herhaald worden. Overigens blijkt uit een Coloss-onderzoek in Oostenrijk dat het niet toepassen van de darrenraatmethode niet leidt tot hogere wintersterfte. In Nederland wordt deze methode door de helft van de imkers uitgevoerd. 

Het hoofdmenu

De tweede stap is de zomerbestrijding. Deze dient in de hoofdvolken uitgevoerd worden zodra de honingoogst is afgenomen, doch niet later dan begin augustus. Uiteraard mag de honing ook achterblijven in de kast, maar na de varroabestrijding is deze niet meer geschikt voor menselijke consumptie. 

De zomerbestrijding is de belangrijkste bestrijding uit het driestappenplan. De bestrijding moet de laatste generatie zomerbijen ontdoen van mijten, zodat de nieuwe generatie langlevende winterbijen die in de maanden augustus, september en oktober geboren worden, verschoond zijn van mijten. Zonder aantasting van mijten kunnen ze dus rekenen op een lang leven. Poppen, die wel belast zijn met mijten hebben vaker een verzwakt immuunsysteem waardoor ze kortstondig zullen leven vanwege de door mijten ingebrachte DWV-virussen. 

Wanneer behandelen?

De timing van de zomerbehandeling is cruciaal. In overjarige volken dient de bestrijding eind juli te beginnen. De laatste generatie zomerbijen moet namelijk ontdaan worden van mijten teneinde de overstap naar de larven van de de aankomende winterbijen tegen te gaan. Bij de jonge volken, die in mei en juni opgezet zijn, kan de bestrijding beter vanaf half augustus tot eind augustus begonnen worden, omdat deze volken met jonge moeren hun broedpiek later hebben liggen en dus nog langer doorbroeden. De blokbestrijding, die vaak 3 tot 6 weken duurt, richt zich vooral op de mijten, die uit het gesloten broed kruipen. De mijten op de bijen worden vrijwel direct bij de start al om zeep geholpen. 

Warmtestress

Bestudeer de bijsluiter van het gebruikte product goed. De meeste producten dienen niet toegepast te worden bij buitentemperaturen boven de 30 graden. Daarbij is vooral de eerste week relevant, de werking neemt namelijk na de eerste week af. 

Verschillende opties voor de zomerbehandeling

De bestrijding kan met drie verschillende middelen uitgevoerd worden:

  1. met harde chemische middelen, waar ik hier niet nader op zal ingaan, omdat de mijten vrij snel resistentie opbouwen tegen deze middelen. Waardoor ze niet langer effectief werkzaam zijn. Bovendien dreigt contaminatie van de honing, vanwege de opname van de chemische middelen in de was van de raten;
  2. met chemische organische middelen. Deze zijn te verdelen in een groep met zuren en een groep producten op basis van tijmolie.
  3. met de volgende zuren: mierenzuur en oxaalzuur. In Duitsland wordt tevens melkzuur toegepast.
  • Mierenzuur is in verschillende concentraties verkrijgbaar. Overweeg vooral het gebruik net als in Duitsland te beperken tot 60% mierenzuur. Het is in Nederland ook verkrijgbaar in 70% en in 85% oplossingen. Dit werkt het maken van fouten in de dosering in de hand. Mierenzuur is goed toepasbaar via de Liebig Dispenser (langzame behandeling) of een Apidea Verdamper (stootbehandeling). Gezien de vele variabelen waarmee rekening gehouden moet worden bij de behandeling, zijn er meer eenvoudige middelen voorhanden. Er worden ook kant-en-klare applicaties met mierenzuur verkocht, zoals het product MAQS. 
  • Oxaalzuur wordt in de vorm van een suikerwateroplossing vooral gebruikt voor de late herfst (begin december) behandeling. Er zijn wel van oxaalzuur afgeleide producten in de markt verkrijgbaar zoals Oxuvar, ApiLifeVar en VarroMed. Beide producten werken goed als blokbehandeling (meervoudige behandeling) en zijn voor iedere imker eenvoudig uitvoerbaar en minder gevaarlijk in het toepassen dan mierenzuur.

Een video, waarin een volk behandeld wordt met VarroMed (vroeger HiveClean):

Een video, waarin een volk behandeld wordt met de Liebig Dispenser:

Een video, waarin ApiLifeVar wordt toegepast:

Als tijmolie preparaten zijn er de volgende producten:

  • Apiguard, een gel in een doosje, dat bovenop de toplatten gelegd moet worden. Een doosje volstaat voor één- en tweebaks volken. Het betreft weer een blokbehandeling, die twee keer achter elkaar uitgevoerd moet worden.
  • Thymovar bestaat uit gele plaatjes waarin tijmolie zit. Per bak dient één plaatje toegepast worden, dus bij een tweebaks kast twee plaatjes bovenop de toplatten. Tevens dient er weer een blokbehandeling uitgevoerd te worden. 

Eenvideo van de producent van Apiguard:

Een video van de producent van Thymovar:

Beschermingsmiddelen

Gebruik bij de toepassing van alle middelen rubberhandschoenen. Bij het gebruik van zuren is tevens gezichtsbescherming noodzakelijk. Per applicatie kan dit verschillend zijn.  Alle middelen hebben een meer of mindernegatieve impact op de 8000 micro-organismen, die in ieder bijenvolk aanwezig zijn. De goede bacterien en enzymen kunnen eveneens dood gaan en ieder middel kan schadelijke invloed hebben op het jonge broed en de bijen. Pas ze daarom alleen toe wanneer het noodzakelijk is. 

De enige duurzame oplossing bestaat uit de teelt en selectie van Varroa Sensitief Hygienische bijen in combinatie met de toepassing van bepaalde imkertechnieken. In de NBV-bijenblog wordt hierover regelmatig gepubliceerd.  

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent bijenteelt

Deel dit bericht

Reacties

  • Frans Maenhout

    31-07-2021 om 16:47

    Misschien ook eens lezen op www.sussex.ac.uk/read/33537
    Ook over de oxaalzuurstrips (oxaalzuur in glycerine) lees ik niets.
    Waarom gemakkelijk en goedkoop als het ook anders kan?

    Ha Frans, oxaalstrips zijn niet toegelaten als diergeneesmiddel, er is geen bijsluiter beschikbaar van de producent. Overigens meld ik uitsluitend eigen ervaringen op het blog. Ik heb het zelf nog niet toegepast. Groet, Ben

  • Rob W. le Mair

    01-08-2021 om 10:13

    Waarom noem jij de Apidea Verdamper een stootbehandeling. Ook daar kan de verdampingsoppervlakte ingesteld worden waarbij rekening wordt gehouden met de temperatuur en de grootte van de kast. Naar mijn mening is dat dus ook een langzame behandeling. Groet, Rob.

    Ha Rob, die info (stootbehandeling) heb ik overgenomen van de slides van een bijengezondheidscursus gegeven in Middelbeers. Groet, Ben

  • Aart

    05-08-2021 om 19:52

    Hoi Ben,
    zie svp laatste editie van Bijenhouden. Negatief artikel over varromed. Moeilijk op waarde te schatten. Wat is jouw opinie hier over?
    Groeten, Aart

    Ha Aart, de bijengezondheidsdienst Brabant citeert uit een slecht uitgevoerd onderzoek uit België. Daar hebben ze pas in oktober/november de mijten bestreden met VarroMed. Die volken waren op dat moment al zwaar aangetast door de mijten en virussen. Iedereen weet (hoop ik) dat een effectieve bestrijding eind juli uitgevoerd moet worden (zie bijen@wur adviezen). Ik ben al in de pen geklommen richting de redactie van Bijenhouden, helaas is de negatieve publiciteit al geschied. Jammer! Groet, Ben

  • Inge

    24-08-2021 om 18:51

    Hallo Ben,

    Ik heb volgend jouw boekje de methode Darwiniaans imkeren toegepast op 1 volk dit jaar. Ze zitten nu op anderhalve broedkamer en de onderste halve kamer is momenteel helemaal leeg. Bovenop staat een honingkamer die aardig gevuld wordt.
    Ik wil behandelen met thymovar (of is het daar te laat voor?)
    Hoe kan ik dit het beste aanpakken? (qua weghalen van bakken en invoeren ed)
    Groeten Inge

    Ha Inge, voor de effectiviteit van de behandeling zou je drie tot vier weken geleden al begonnen moeten zijn met behandelen. Maar beter laat dan nooit. Dus vandaag de bovenste hk eraf halen en de thymovar erop leggen (1 geel plaatje in 2 stukjes knippen).
    Onderste hk kun je eind februari weg nemen. Groet Ben

Uw reactie

Vink onderstaand controlevakje aan tegen spamrobots

Blijf op de hoogte

Wilt u automatisch een e-mail ontvangen zodra Ben Som de Cerff een nieuw blogbericht heeft geplaatst?
Meldt u zich dan hier aan.