Bijen profiteren van afrikaantjes


Lelieteler Gert Veninga (l) en imker Linus BosDrentse lelietelers pionieren met afrikaantjes (Tagetes patula) voor verduurzaming van hun teelt. De oranje zomerbloeiers zijn geweldig voedsel voor bijen, hommels, vlinders en andere bestuivers. Het inzaaien gebeurt als biologische bestrijding van het zeer schadelijke wortellesieaaltje. Het aaltje leeft in de grond en heeft het op onder andere de wortels van de lelie gemunt. Het jaar na de afrikaantjes worden de lelies gepoot.
Imkers in de regio werken samen met de telers. Afrikaantjes verdrijven niet alleen aaltjes in de bodem, ze lijken ook datzelfde effect op de varroamijt te hebben.

Inmiddels wordt meer dan 450 hectare afrikaantjes ingezaaid ten behoeve van de lelieteelt. Een oppervlakte die ieder jaar toeneemt. In het jaar na de teelt van de afrikaantjes, worden de eerste leliebollen op de percelen geplant. Inmiddels is meer dan 75 procent van de gebruikte gewasbescherming in de lelieteelt biologisch. Drenthe is de belangrijkste regio voor de Nederlandse lelieteelt.

Goede resultaten voor imker Linus Bos

Imker Linus Bos (op de foto rechts) heeft sinds 2015 volken in de velden afrikaantjes staan. “Het eerste jaar was die van verwondering. Het jaar daarop werden goede resultaten geboekt, terwijl het in 2017 geen merkbare resultaten opleverde. Daarentegen is 2018 weer uitstekend en vergelijkbaar met 2016, aldus Bos.”

Ervaringen

In het eerste jaar, in 2015 heeft Linus Bos één volk na de heidedracht in een afrikaantjesveld gezet en het daar 3 à 4 weken laten staan. De andere negen heidevolken werden naar elders vervoerd. “Medio oktober heb ik dat volk weer bij huis gehaald. Het volk had in die weken een kilo of drie honing verzameld. In die periode van het jaar mooi meegenomen. Alle volken werden behandeld met Hiveclean. Uit 9 van de 10 met Hiveclean behandelde volken vielen wel mijten, niet veel, net als in voorgaande jaren. Uit het volk dat bij de afrikaantjes had gestaan viel bijna niets. Ik heb mij daar zeer over verwonderd en moest toen direct denken aan de moestuin van mijn vader. Daar stonden ook altijd afrikaantjes tussen de groenten om insecten en aaltjes te weren.

Omdat ik had gezien dat het volk heel veel stuifmeel verzamelde op de afrikaantjes, had ik toch enige zorgen of dat volk de winter wel door zou komen. Zou dat stuifmeel wel alle essentiële aminozuren bevatten?” Het jaar daarop in 2016 bleek het ‘afrikaantjesvolk’ bij uitwintering verreweg het beste volk van Linus te zijn. Aan het eind van het seizoen vielen er nauwelijks tot geen mijten uit de in totaal zeven volken die zich aan de afrikaantjesdracht tegoed had gedaan. “Dit resultaat gaf mij de overtuiging dat de afrikaantjes op de een of andere wijze de varroa verdrijft. Mijn imkervriend had dezelfde ervaring met zijn volken.”

Het seizoen 2017 viel voor de volken enorm tegen. Er kwam geen nectar en stuifmeel binnen. Temperatuur en regen speelden de bijen in de kaart. Er werd nauwelijks op de afrikaantjes gevlogen. 2018 lijkt een bevestiging van de resultaten van 2016.

Meer goede eigenschappen van het afrikaantje

In Zuid Amerika werden laboratoriaproeven uitgevoerd om effecten van extract uit de Tagetes op de varroamijt te bekijken. Het zijn verbluffende resultaten. Uit volken die aan het eind van de zomer 2018 met mierenzuur zijn behandeld vielen nauwelijks mijten. Volken elders hadden veel meer mijten op de varroalade. Er kunnen verzegelde bakken honing worden geoogst. 

Bollentelers hebben naast het effect van de aaltjes op de bodem profijt van stoffen die uit de planten kunnen worden geoogst. Een daarvan is luteïne, gebruikt als middel tegen ouderdoms oogziekte.

Het lijkt erop dat de afrikaantjes een luis dodend middel bevatten. Geoogste planten worden geperst en het verkregen sap mengt men met minerale oliën. Het wordt gebruikt voor de bestrijding van luizen op planten.

Tageteshoning

Hoe honing smaakt, is moeilijk te beschrijven. Niet iedereen is gecharmeerd van de geur van het afrikaantje. Linus: “Hoewel de plant stinkt, vind ik de honing heerlijk. Klanten die een keer Tageteshoning hebben gekocht, komen terug voor een nieuwe pot. Af en toe houd ik wel eens een praatje over bijen voor belangstellende groepen. Meestal neem ik dan zes soorten honing mee om te laten proeven. Steevast kiest men dan voor heidehoning of Tagetes honing als de lekkerste.”

September 2018