Bijenwerk: 15 mei - 15 juni 2020

terug naar overzicht
Het is volop zwermtijd. Hoewel niet iedereen zich op zijn of haar gemak voelt als het luidruchtig gezoem in de lucht aanzwelt, blijft deze vliegshow een fantastisch gebeuren. Hoe gaan we om met zwermen en hoe voorkomen we het?
15 mei - 15 juni 2020

Checklist

  • Vliegopening volledig open
  • Bouwramen controleren en snijden
  • Afleggers of kunstzwermen maken
  • Voorjaarshoning oogsten
  • Koninginnenteelt

Van speeldopje tot moercel (1)

Van speeldopje tot moercel (1)

In de vorige editie van Bijenwerk werd opgeroepen nauwgezet de volken te controleren op zwermplannen en tijdig maatregelen te treffen om dit fenomeen te voorkomen. Dat had ook te maken met de 1,5 meter maatregel en veel zwermscheppers die tot Corona risicogroep behoren.
Als je als imker niet in de gelegenheid bent om dagelijks rond zwermtijd, ongeveer tussen 11 en 14 uur, bij de volken te wacht te staan, is het handig om voorzorgsmaatregelen te treffen.

Aanzet
Het begint met speeldopjes. Voor de nieuwkomers: kleine urnvormige, naar beneden hangende cellen die aan de randen van de raten worden gebouwd op plekken waar er genoeg ruimte is om de cellen tot de lange pinda achtige moerdoppen te laten uitgroeien. Vaak is dat de ruimte tussen twee bakken. Om te zien wat de stand van zaken is in het volk kun je volstaan met de bakken met BRIAS van elkaar te halen en een blik te werpen op de onderkant van de ramen in de bovenste bak. De speeldoppen vallen goed op. Kijk goed of er een belegd is. Is dat niet het geval dan is er nog niets aan de hand. Kom je wel in een of meer een eitje tegen dan heeft het volken besloten dat het tijd is om zich binnenkort te splitsen.

Wel of geen plannen?
Is de conclusie dat er nog geen zwermplannen zijn, of alle dopjes zijn verwijderd dan moet je over 9 dagen weer hetzelfde doen. Zijn de speeldopjes opnieuw belegd dan is het beter het heft in eigen hand te nemen en een kunstzwerm te maken. Tenzij net een grote goede dracht is begonnen, zoals het koolzaad, waardoor het volk als het ware het zwermen vergeet. Maar houd ze in de gaten, geen volk is hetzelfde. Het zwermen voorkomen is een verdienste, maar er een keer een kwijtraken is geen schande.

 

Van speeldopje tot moercel (2)

Van speeldopje tot moercel (2)

Laat je het volk haar gang gaan dan worden in de belegde cellen de larfjes gevoed met koninginnengelei en gaat het volk een paar dagen voordat de moeren geboren worden op de wieken. Wil je dat niet dan moet je alle dopjes controleren en weghalen. Dat is best een klus. Niet alle speeldopjes worden keurig zichtbaar op de latten gebouwd. Ook onderin binnen het raampje op de raat kunnen ze zijn gemaakt. Dus alle ruimten goed controleren. Daar gaat vaak fout. Een imker die denkt alle speeldopjes te hebben gecontroleerd, zichzelf de tijd gunt tot een volgende intensieve inspectie komt bedrogen uit en raakt bij gunstig weer ongeveer 10 dagen later toch een zwerm kwijt. Is het koud en regenachtig dan wacht het volk op betere omstandigheden. Maar het volk wacht niet op de geboorte van de nieuwe moeren.

 

Tuter en kwakers

Tuter en kwakers

Na het vertrek van de voorzwerm, ook wel bromzwerm genoemd, zal op een dag de eerste jonge koningin uitlopen. Van ei tot koningin duurt 16 dagen, maar als je niet weet hoe oud het eitje of wellicht het larfje al was, zal je dagelijks nadat de zwerm is afgekomen even het oor op de kast moeten leggen of de nieuw geboren koningin zich laat horen: het tuten. Luister op de plek waar het broed zit. Loopt er een moer rond dan is een duidelijk tuut-tuut-tuut te horen, soms gevolgd door een gedempt zelfde ritme: het kwaken. De vrij rondlopende koningin veroorzaakt met haar vleugels het geluid. Dat wordt beantwoord door koninginnen die nog in de cel zitten, de kwakers.

In onderstaand filmpje is het onderscheid in een raam met koninginnenteeltcellen goed te horen.

Snel handelen
Als de tutende koningin rondloopt dan niet aarzelen direct in te grijpen en resoluut te werk gaan. Wel wachten tot na 16.00 uur, anders loop je alsnog kans op een nazwerm. Ook al ga je snel te werk dan nog zal je merken dat de kwakers snel uit hun al geopende cel kruipen en proberen in de massa te verdwijnen. In de avond daarna zal er maar ééntje overblijven.

Soms hebben de bijen de klus al geklaard voor je en zijn de doppen aan de zijkant open gebeten. De moer heeft blijkbaar de nog niet uitgelopen moeren dood gestoken en de bijen ruimen de restanten op. Na twee weken is soms weinig over van de doppen.

Bevruchtingskastje
Voor wie het wil is het moment met uitlopende koninginnen een mooie gelegenheid ze te vangen in kooitjes en deze daarna rustig in gereedstaande bevruchtingskastjes (bijvoorbeeld Apidea met gevuld voerbakje) samen een bekertje bijen onder te brengen. Als maat kun je het bekende kartonnen koffiebekertje gebruiken. Zorg ervoor dat je huisbijen meegeeft. Die bevinden zich onder andere in flinke getalen bovenin het volk. Schud een paar raampjes af in een emmer en wacht even om de paar vliegbijen de gelegenheid te geven te verstrekken. Schep vervolgens voorzichtig het koffiebekertje vol en schud dat in het Apideakastje. Voef gaarna de koningin toe.

 

Zwerm scheppen!

Een zwerm scheppen is een leuk klusje. Je komt altijd met mensen in contact die je hebben geïnformeerd, soms angstig over wat ze hebben aangetroffen, maar meestal razend nieuwsgierig. Hét moment om voorlichting te geven over honingbijen, het volk en wat ze zoal doen. Neem een potje honing mee als dank voor het melden en als herinnering aan een paar spannende uurtjes.

Kunstraatvellen en plantensproeier 
Afhankelijk van de plaats van de zwerm kun je kiezen voor het afschudden in een kieps of in een bijenkast (zes- of tienramer) met nieuwe kunstraat. Het helpt als je de zwermtros met wat water besproeid en ook de binnenkant van de kieps of kast. Het gestreste volkje breng je tot rust met wat vocht. Dus neem altijd een plantensproeier mee! Een zwerm is er op gebrand heel snel het nieuwe onderkomen in te richten en bouwt razendsnel nieuwe kunstraatvellen prachtig uit. Maak daarvan gebruik! 

Zorg ook dat je altijd een vegertje of een iets anders bij je hebt voor als de zwerm zich niet laat losschudden van de plek. Houd de kieps/kast dicht onder de tros. Veeg ze er voorzichtig in of schudt ze met een paar ferme zwiepers in het nieuwe onderkomen. Probeer niet met geweld alles mee te krijgen. Zet de kieps of kast vlak bij de  plek waar de zwerm hing. Dan begint het spannendste: is de moer meegekomen of zit ze nog op de oude plek? Neem er de tijd voor. Stertselende bijen voor de opening trekken de anderen aan. Op een gegeven moment valt op dat de drukte op de oude plek minder wordt en daar waar de kast of kieps staat, toeneemt. Als het aantal bijen in de lucht vervolgens afneemt dan weet je dat majesteit zich op de gewenste plaats bevindt. Gebeurt het tegenovergestelde en heel veel werksters vliegen weer terug naar de oude plek, dan – helaas – was de moer daar nog en moet je een nieuwe poging doen.

Zwerm huisvesten (1)

Zwerm huisvesten (1)

Zit het volkje in de kieps, span er een stukje horregaas of vitrage over en neem het mee. In de zesramer vlieggat sluiten en op pad naar de locatie waar het volkje een plek mag krijgen. Vanuit de kieps kan de zwerm in een kast met nieuwe kunstraat worden gestoten. Je kunt er ook voor kiezen ze vlak voor de kast te stoten. Na een paar minuten wandelt het volkje in een grote kolonne naar binnen. Wellicht zie je de koningin lopen.

Paar dagen rust

Een zwerm kan het op eigen reserve drie dagen volhouden. Eenmaal binnen zullen ze direct beginnen met raten uitbouwen. De volgende dag bevindt zich met mooi weer al de eerste verse nectar in de nieuwe cellen. Voer zeker de eerste twee of drie dagen niet. Het zorgt ervoor dat ze blijven en niet opnieuw hun maag vullen en weer vertrekken. De afgeslankte koningin wordt door haar hofstaat weer op sterkte gebracht zodat de ei-productie op gang komt. Vaak is ze op de derde of vierde dag al weer aan de leg.

Het is zonde als de pas gehuisveste zwerm verhongert. Dat kan gebeuren bij kou en regen en er onvoldoende nectar binnengevloten wordt. Voeren kun je bijjvoorbeeld met een pak suikerdeeg. Snijd er een gat van een centimeter of drie in en leg het met het gat naar onderen op de toplatten of op de opening in de dekplank. 

In Bijenwerk van een jaar geleden kun je meer lezen over zwermen

 

 

Zwerm huisvesten (2)

Zwerm huisvesten (2)

Zwermen kunnen overal neerstrijken, soms op de meest onmogelijke plekken. Jaarlijks is de hoogwerker van de brandweer wel ergens nodig om een zwerm te kunnen scheppen, of worden op ladders halsbrekende toeren uitgehaald. Denk bij dit alles vooral om de eigen veiligheid en die van de omstanders. 

Op het internet (Youtube) zijn vele tientallen filmpjes te vinden van zwermen, zwermscheppende imkers. Leuk om in te grasduinen en te zien hoe iedereen het weer op zijn eigen wijze doet, improviseert om de zwerm in een kast te krijgen. 

Honing oogsten

Honing oogsten

Ongeveer half mei is de overvloedige voorjaarsbloei achter de rug. Wanneer dat precies is, verschilt per regio, maar als houvast geldt wanneer  paardenkastanjes en meidoorn zijn uitgebloeid. Dan is het tijd om - indien je dat wil - voorjaarshoning te oogsten. Houd er rekening mee dat de volken groot zijn en meer voorraad nodig hebben dan bij het begin van de lente. In deze rubriek een jaar geleden meer over het oogsten van voorjaarshoning

 

Nieuwe drachtbronnen zijn aanstaande
In juni zal de valse acacia (Robinia pseudoacacia) bloeien. Een boom met mooie witte geurende trossen die vooral bij wat hogere temperatuur (20-25 graden) veel nectar levert en zeer gewild is bij honingbijen. Vrijwel aansluitend volgen allerlei soorten linden. 

 

BijenBlog voor starters en gevorderden

BijenBlog voor starters en gevorderden

BijenBlogger Ben Som de Cerff volgt de ontwikkeling van de volken op de voet. De tijd van het jaar, invloed van het weer, de dracht of juist het ontbreken daarvan, heeft allemaal effect op wat zich in de volken afspeelt. Het BijenBlog houd je op de hoogte. Heb je vragen, dan kun je die rechtstreeks aan Ben stellen. Dat alles met de bedoeling dat je als starter de best wel complexe materie vlot onder de knie krijgt. 

Gebleken is dat ook de gevorderde imkers met regelmaat berichten van hun gading aantreffen. Je bent immers nooit te oud om te leren. Ontwikkelingen en inzichten in de bijenhouderij staan ook niet stil. 

Meld je aan voor het BijenBlog en ontvang van nieuw geplaatse berichten een melding in jouw mailbox.

 


Werken met bijen

Deze rubriek volgt de handelingen in bijenvolken op de voet. Maandelijks, gelijktijdig met het verschijnen van Imkernieuws, een nieuw overzicht. De inhoud is gericht op de praktijk, vaak in combinatie met het NBV BijenBlog en met verwijzing naar de inhoud van Bijenwerk in de periode 2013-2017.

De rubriek staat open voor bijvoorbeeld specifieke informatie over bijenrassen, bedrijfs- en teeltmethoden.

Contact over deze rubriek


Bekijk de andere maanden


terug naar overzicht