Bijenwerk: 15 maart - 15 april 2020

terug naar overzicht
De volken lopen zich al enige tijd warm voor het nieuwe seizoen. Zeer waarschijnlijk kan in de komende weken de voorjaarsinspectie plaatsvinden. Wacht niet tot dan om de voervoorraad te beoordelen, maar doe dit eerder én met regelmaat.
15 maart - 15 april 2020

Checklist

  • Let op de voorraad voer!
  • Bodems verschonen en onderste bakken verwijderen
  • Voorjaarscontrole
  • Bouwraam en kunstraat geven
  • Plaatsen honingkamer

Bijenwerk, -blog en cursusmap

Bijenwerk, -blog en cursusmap

Bijenwerk en Bijenblog trekken samen op als het om de beschrijving van de seizoenshandelingen in de volken gaat. In het Bijenblog is de rubriek ‘Jaarlijkse imkerhandelingen’ gestart. Een online  praktijk overzicht  gedurende het bijenjaar. Het bestaat nu uit 16 hoofdstukjes. Heb je liever alles op papier voor je dan biedt het nieuwe losbladig boek voor de basiscursus dat. Het omvat niet alleen een kleurrijk deel over de theorie, maar ook een uitvoerig deel waarin praktijkhandelingen staan beschreven met vragen over hoe je ze hebt uitgevoerd. Veel  cursisten zullen er dit jaar mee werken.

 

Voorjaarsschoonmaak

Voorjaarsschoonmaak

Nog voordat de volken aan een goede inspectie worden onderworpen kun je bodems schoonmaken en het volk op één broedbak zetten. Het volk houdt zich vaak bovenin, in het warmste deel van de kast op. Zonder al te veel gedoe is de onderste bak weg te halen en doe dan de bodem daar gelijk bij. Hoewel bijen hygiëne hoog in het vaandel hebben staan, is dat in de wintermaanden maar zeer betrekkelijk. Dode bijen blijven soms liggen op de bodem, het blijft er vochtig en schimmelvorming treedt dan op. Haal de bodem weg en plaats het volk op een schone. Houdt het vlieggat nog klein. Dat maakt het voor een klein volk makkelijker de ingang te bewaken en voorkomt afkoeling van het broednest bij een harde wind.

Stoomwassmelter
Bodems met een sodawater oplossing schoonboenen. Daarmee maak je ziektekiemen en schimmelsporen onschadelijk. Heb je een paar volken dan is het heel handig om een paar bodems extra te hebben, zodat je van een paar volken tegelijk de bodem kunt verschonen.

De oude ramen en  de buitenste vaak beschimmelde raten in de weggenomen onderste broedbakken kunnen in de (stoom)wassmelter. Wees niet te zuinig. Smelt alle raat in de onderbak om. Het zit in de genen van het honingbijenvolk dat ze in het voorjaar veel bouwen. Om een raatje meer malen ze niet. Zorg er dus voor door in deze periode oud en vervuild materiaal te verwijderen en te recyclen, zodat je over een maand kunt beschikken over schone bakken en schonen ramen met nieuw vellen kunstraat.

 

Te vroeg voor de voorjaarsinspectie?

Te vroeg voor de voorjaarsinspectie?

Ook al is de winter geen winter geweest, dan duurt het nog wel even voor het in een lekker middagzonnetje 15 graden of meer is. Meestal is dat pas op zijn vroegst in de tweede helft van maart of begin april het geval. Koude wind over een geopende broedbak doet het aanwezige broed snel afkoelen en kan sterven. Bedwing dus je nieuwsgierigheid tot het echt kan en beperk je tot controle op aanwezigheid van voldoende voer. Aan beide zijkanten van de broedbak moet een paar kilo verzegeld voer aanwezig zijn. Is dat er niet is, haal dan een of meer ramen uit een volk dat nog over meer dan genoeg beschikt. Of, als die niet voorhanden zijn, maak dat gebruik van een pak suikerdeeg.
Voeren met oploste kristalsuiker is in deze tijd uit den boze. Het waarom staat uitgelegd in de vorige Bijenwerk.

Ruimte geven en bouwraam plaatsen
Als de dracht goed op gang komt, er veel stuifmeel en nectar wordt binnengevlogen, dan is ook de tijd om volken meer ruimte te geven. Een raampje met nieuwe kunstraat naast het broednest om mee te beginnen en op het volk een lege, uitgebouwde honingkamer. Lees meer in het Bijenblog.

Het drie gangen menu voor het reduceren van de varroamijten beveelt het bouwraam aan. Een leeg raam dat door het volk snel wordt gevuld met darrenbroed waarin varromijten worden 'gevangen'. Meer daarover in het Bijenblog.

 

Verenigen levert voordeel op

Verenigen levert voordeel op

Bij het inwinteren was het misschien nog niet zo zichtbaar, maar bij het toedienen van oxaalzuur wel. De volken onderscheiden zich van de volkjes. Ofwel meer dan 6 straatjes bijen ten opzichte van die duidelijk minder hebben. Dat beeld zal in de meeste gevallen aan het eind van de winter en straks bij de voorjaarsinspectie niet anders zijn, meestal zelfs nog sterker. Die zwakke volkjes gaan, mits de koningin in staat is eitjes te leggen en er voldoende voer is, nu niet meer dood. Ze zullen de komende maanden wel groeien, maar alles in een veel lager tempo dan de grotere en sterkere. Is dat erg? Ja, want deze volken kunnen als je ze handhaaft ook hun mindere genen of infecties doorgeven.  De grote, sterke volken zijn in staat op de vliegdagen een flinke vracht stuifmeel en nectar binnen te halen. Alles lijkt daarin op rolletjes te lopen, terwijl je bij de kleintjes moet afvragen of ze in het najaar voldoende sterk zijn voor de nieuwe winter.

Verenigen van gemiddelde en zwakke volken  of meerdere zwakkere bij elkaar is de oplossing. Het zorgt er tevens voor dat straks in de zwermtijd er materiaal beschikbaar is om de afleggers en de zwermen te huisvesten. In deze tijd kun je volkjes zonder dat het veel strijd oplevert makkelijk verenigen. De verbroedering of eigen de verzustering gaat zonder problemen. Je kunt er zelf voor kiezen welke koningin je handhaaft of dat je dat aan het nieuw samengestelde volk overlaat. Het volk is goed in staat de koninginnen op hun waarde te schatten, dus dat zou de voorkeur moeten hebben.

BultbroedBultbroed?
Mocht het broed er bij je eerste voorjaarscontrole toch niet vlak en aaneengesloten uitzien, dan is nader onderzoek noodzakelijk. Je hebt te maken met bultbroed, ofwel darrenbroed. De meest voor de hand liggende reden is een te late of te vroege moerwisseling of een oude moer met een lege spermablaas. Zekerheid over de oorzaak is alleen te traceren, indien je vorig jaar de moeren gemerkt en/of geknipt hebt. Dan weet je of je met de oorspronkelijke moer te maken hebt of niet.

De enige oplossing voor een darrenbroedige moer is haar te vervangen. De moer is meestal makkelijk te vinden vanwege de geringe bezetting van de bijen aan het eind van de winter. Je kunt de moer vervangen door een reservemoer in te voeren via een kluisje met suikerdeeg of het volkje verenigen met een reservevolk.

 

Interesse in de Buckfastbij?

Informeer eens bij de vereniging waar je bij aangesloten bent of bij de Vereniging Buckfast Belangen Verenigd (BBV), er gaat een nieuwe wereld voor je open. Misschien kun je nog inschrijven op een koninginnenteeltcursus of een overlarfdag?  Het telen of fokken van jonge dieren is altijd een bijzondere bezigheid. Het vraagt accuratesse, een goede planning, gezonde voeding, materiaalkennis etc. Het is ieder jaar weer opnieuw spannend om te zien of het lukt. Iedere stap in het 5-stappenproces van de koninginnenteelt is weer een uitdaging.

Het is zeker ook nuttig. Als beloning krijg je in de regel zachtaardige, rustige, minder zwermdriftige bijen. Je buren zullen je dankbaar zijn.

 

 

Twee op de drie imkers in Nederland werkt met rasbijen of nakomelingen van rasbijen. Het vermeerderen van koninginnen geeft een extra dimensie aan onze mooie hobby. Vind je koninginnenteelt nog te ingewikkeld dan organiseert de BBV overlarfdagen - die twaalf dagen later koninginnen opleveren - waarmee je een nieuw volkje met een raszuivere Buckfast koningin kan opkweken. Vraag eens bij je bijenvereniging of ze een dergelijk doppen- of overlarfproject voor je kunnen organiseren of probeer samen met andere imkers iets dergelijks op te zetten. De BBV ingedeeld in 5 regio’s, die daarmee dichter bij de leden staan, zal je daarbij graag ondersteunen.

Wat levert het op? Ongeacht de raskeuze, krijg je altijd meer zachtaardige bijen en bepaalde rassen blinken ook nog uit in bijvoorbeeld een rustige raatzit en zwermtraagheid. De Buckfastbij levert de ervaren imker ook nog eens meer honing op tegen een geringere inspanning. Dit was het teeltdoel van broeder Adam, een productieve bij met minder werk voor de imker.

Meer info is te vinden de website van de vereniging.

 

Een nieuwe toekomst voor de donkere bij?

De Duurzame BijWe zien de laatste tijd een sterke opleving van de aandacht voor de inheemse donkere (‘zwarte’) bij (Apis mellifera mellifera). Niet zo verwonderlijk, want deze bij past prima in het nieuwe denken over bijenhouden. Deze ondersoort van de honingbij is ernstig bedreigd, door ongebreidelde invoer van andere ondersoorten (carnica!) en rassen (Buckfast!) in de afgelopen eeuw.

Van de Atlantische oceaan tot aan de Oeral, van de Pyreneeën tot Finland, heeft deze robuuste, vitale en bescheiden honingbij zich in vrijwel elke ecologische niche gevestigd en zich sinds de ijstijden aan alle klimaatveranderingen aangepast.

Zwarte bij Foto: Juerg VollmerDe donkere bij is duidelijk van andere honingbijen te onderscheiden door haar donkere uiterlijk, het brede en stomp afgeronde achterlijf met smalle viltbandjes en de lange donkere beharing. Ook kan ze getypeerd worden aan de hand van een aantal kenmerken van de vleugelbeadering. 

 

Fotoserie op de Zwitserse site Prospecierara.ch

 

De donkere bij reageert snel op veranderingen in de omgeving en past haar broednest hier op aan. In perioden met dracht is de broedaanzet niet overvloedig en bij weinig dracht stopt de koningin zelfs helemaal met de eileg. Hierdoor is de kwaliteit van de broedzorg meestal uitstekend en leven de werksters lang. Je zou kunnen spreken van een voorzichtige bij.

Vaak wordt het gedrag van de donkere bij heel verschillend beoordeeld. Geen wonder, want de omgeving heeft daar veel invloed op en ook de manier waarop we de gedragingen observeren. Zo is de zuivere donkere bij zeker niet steeklustig, maar haar hybriden wel degelijk, net zoals kruisingen van andere ‘zuivere’ ondersoorten. Een hardnekkig misverstand.

De donkere bij kan heel goed omgaan met varroa. Ze overleeft zelfs zonder chemische of biotechnische ingrepen. Daarom zet De Stichting De Duurzame Bij zich in voor het behoud van deze bescheiden bij. Meer informatie over de manier waarop wij imkeren en contactadressen zijn te vinden op  de website van de Duurzame Bij. Naast De Duurzame Bij zijn er nog andere verenigingen actief bezig met het behoud van de donkere bij: de ZwarteBij.org en 't Landras. Op gezette tijden is er overleg tussen de verschillende verenigingen. Ook is een beschrijving van de donkere bij opgenomen op de website van de Stichting Zeldzame Huisdieren.

 

Imkeren met Carnica's

Er zijn imkers die voorkeur hebben voor bijen van een bepaald ras. Eerste helft 20e eeuw begon men hier allerlei slag bijen uit het buitenland aan te kopen, ‘italianen’ bijvoorbeeld. Op de website van teeltstation Schiermonnikoog lezen we dat dat leidde tot agressieve kruisingen. Sloveense Carnica beviel omstreeks 1940 beter (zie Bijenhouden april a.s.), en om verbastering te beheersen werden bevruchtingsstations gebruikt. De populariteit van Carnica in Nederland groeide; lijnen uit  vooral het nabije Duitsland werden steeds belangrijker.

Vereniging van Carnica Imkers

zachtaardigheid, teelt, veredeling, vermeerdering, lessen en goede raad

Bevruchtingsstation op Norderney

Sinds 2004 bestaat de Vereniging van Carnicaimkers, ter bevordering van het imkeren met dit ras. Belangrijk middel is vermeerderen en verbreiden van goed materiaal, op basis van zorgvuldige selectie en aanparing. Binnen de VCI worden dan ook veel koninginnetjes geteeld en bevruchtingskastjes vervoerd naar ‘Vlieland’ en naar stations op Oost-Friese Waddeneilanden zoals Norderney (foto). 

Via de website wordt ieder jaar het per mentor-leverancier verwachte aanbod bekendgemaakt.

Sinds 2010 werken Carnicatelers samen in een teeltgroep: Beebreed Nederland. Samen selecteren zij uit hun Carnicavolken op basis van berekende teeltwaardes. Zij leveren ieder jaar de darrenvolken voor bevruchtingsstation Vlieland, dat wordt beheerd door ‘Schier’. Het Schierbestuur heeft dan ook een belangrijke stem als het gaat om de zachtaardigheid van die volken.

ZachtaardigKennis delen is belangrijk. Op de website staat een lange lijst van sprekers voor de VCI. Er zijn gespecialiseerde cursussen: doppenprojecten bijvoorbeeld waarin leden en niet-leden kennis kunnen maken met praktische (Carnica)koninginnenteelt. Voor leden is er op 9 resp. 10 mei weer een cursus Volken beoordelen, er is nog plaats. Jaarlijks doen tientallen cursisten van een basiscursus Bijenhouden mee met onze gratis-volkjesactie, waarin onze mentoren behalve een volkje ook goede raad meegeven.

Imkeren met Carnica’s is niet anders dan werken met andere zachtaardige bijen. Wel is behoud van voldoende raszuiverheid belangrijk, maar dat is met wat hulp van een andere Carnicaimker goed te realiseren.

Kijk voor details en contactadressen op www.verenigingvancarnicaimkers.nl 

Blijf bij met het BijenBlog

Blijf bij met het BijenBlog

BijenBlogger Ben Som de Cerff volgt de ontwikkeling van de volken op de voet. De tijd van het jaar, invloed van het weer, de dracht of juist het ontbreken daarvan, heeft allemaal effect op wat zich in de volken afspeelt. Het BijenBlog houd je op de hoogte. Heb je vragen, dan kun je die rechtstreeks aan Ben stellen. Dat alles met de bedoeling dat je als starter de best wel complexe materie vlot onder de knie krijgt. 

Gebleken is dat ook de gevorderde imkers met regelmaat berichten van hun gading aantreffen. Je bent immers nooit te oud om te leren. Ontwikkelingen en inzichten in de bijenhouderij staan ook niet stil. 

Meld je aan voor het BijenBlog en ontvang van nieuw geplaatse berichten een melding in jouw mailbox.

 

Wat staat er de komende tijd in bloei?

Sleedoorn (Prunus spinosa), boswilg, paardenbloem, klein hoefblad, groot hoefblad (grote paarsachtige bloem(stengel), koolzaad

 


Werken met bijen

Deze rubriek volgt de handelingen in bijenvolken op de voet. Maandelijks, gelijktijdig met het verschijnen van Imkernieuws, een nieuw overzicht. De inhoud is gericht op de praktijk, vaak in combinatie met het NBV BijenBlog en met verwijzing naar de inhoud van Bijenwerk in de periode 2013-2017.

De rubriek staat open voor bijvoorbeeld specifieke informatie over bijenrassen, bedrijfs- en teeltmethoden.

Contact over deze rubriek


Bekijk de andere maanden


terug naar overzicht